نیازهای شغلی پنج سال آینده ایران

1-      کشور ایران در 5 سال آینده خود به چه رشته ها و مشاغلی بیشتر احتیاج خواهد داشت؟
2-      مولفه های اثرگذار بر نیازهای شغل کشور ایران کدامند؟‌
3-      چه ابزارهایی برای شناخت نیازهای کشور وجود دارد؟‌
4-      تعریف کار و شغل، مشکلات انتخاب شغل، عوامل مؤثر شغل و نقش راهنمایی شغل و حرفه ای در موفقیت شغلی چیست؟‌

این مقاله می تواند در گروه تحقیقات کاربردی قرار گیرد زیرا از نتایج آن در جنبه های مختلف اشتغال می توان بهره گرفت. رویکرد تحلیلی مقاله با توجه به منابع مختلف علمی و پیش بینی های آینده نگرانه آن مبتنی بر واقعیت های موجود جامعه است.

به نظر می رسد یکی از حوزه هایی که در ایران کمتر کار شده است، حوزه شغلی و اشتغال است در حالیکه اصلی ترین دغدغه افراد، خانواده ها و دولتها همین موضوع است، رابرت ها پاک (1) استاد تعلیم و تربیت دانشگاه نیویورک درمورد اینکه چرا عاقلانه است که مشاغل را مطالعه کنید و انتخاب حرفه ای را دقیقا بررسی نمایید پنج دلیل ذکر کرده است. (شرتزر، ترجمه زندی پور، 1369- ص234)

1-      انتخاب یک شغل می تواند در استخدام شدن یا نشدن فرد تعیین کننده باشد.
2-      انتخاب یک حرفه می تواند تعیین کننده موفقیت یا شکست باشد.
3-      انتخاب یک حرفه می تواند در لذت بردن و بیزاری فرد از کارش تعیین کننده باشد.
4-       انتخاب یک شغل بر هر یک از جنبه های دیگر زندگی می گذارد.
5-      گزینش های حرفه ای معین می کند که چگونه یک جامعه دمکراتیک از نیروی انسانی اش استفاده خواهد بود.
رابرت هاپاک همچنین خاطر نشان ساخته است که فرد نمی تواند چیزی را که نمی داند انتخاب کند ومشاغل بسیاری وجود دارند که شخص از آنها مطلع نیست. با این که ممکن است شخص برحسب شانس محض، شغلی را که مناسب اوست پیدا کند، انتخاب عاقلانه بستگی به بررسی دقیق اطلاعات شغلی و مطالعه فرد درباره خویشتن دارد. هر یک از این دو بدون دیگری ناقص است.
در این تحقیق و مقاله سعی شده است اطلاعات شغلی و پیش بینی های 5 سال آینده مورد بررسی قرار گیرد و این موضوع در کنار بحث خودشناسی از مهمترین ملاکهای انتخاب شغل محسوب می شود. با مطالعه این مقاله دانش آموزان و دانشجویان می توانند مسیر شغلی که برای آینده ایران مطرح است، دنبال کنند و خود را متناسب با نیازها و امکانات کشور طی سالهای آینده آماده سازند. به عبارت دیگر داشتن استعداد و توانایی و علاقه و متناسب بودن شخصیت فرد با شغل دلخواه یک بخش انتخاب شغل را تشکیل می دهد.
بخش دیگر هماهنگ کردن ویژگی‌های فردی با نیازها و امکانات یک جامعه است تا بتوان اشتغال مفید و مولدی داشت و این مقاله می تواند راهگشای خوبی برای یک جامعه است تا بتوان اشتغال مفید و مولدی داشت و این مقاله می‌تواند راهگشای خوبی برای افراد در این زمینه باشد.

تعریف کار:

کار از جنبه‌های مختلف مورد بررسی قرارگرفته است. و تعریف‌های متفاوتی از آن به عمل آمده است که مهمترین آن‌ها عبارتنداز:
کار فعالیتی‌ است دائمی که برای تولید کالاو خدمات در قبال گرفتن دستمزد انجام می‌گیرد. پس در کار سه خصوصیت وجود دارد که آنرا از سایر فعالیت‌ها متمایز می‌سازد. یکی این که مداوم و همیشگی است. دیگر این کهبه تولید کالا و خدمات منجر می‌شود و علاوه بر این در قبال دریافت پول انجاممی‌گیرد. (حسینی بیرجندی- 1371، ص13).
همچنینکار به انجام نقش حرفه‌ای خاصی که فردی به عهده دارد، دلالت می‌نماید. (شفیع آبادی، 1371، ص 54) در تعریف حرفه نیز می‌توان گفت: «گروهی از وظایفی که توسط یک فرد در یکموسسه انجام می‌گردد، حرفه نامیده می‌شود». (حسینی بیرجندی، 1371، ص 13)
بنابراین در تعریف کار به مداومت، تولید کالا،خدمات، دریافت دستمزد، تاکید شده است. لذا «کار فعالیتی است که از فرد خواسته شده ودر مقابل آن به وی مزد پرداخت می‌شود.
فعالیتیکه از فرد خواسته نشده اما او جهت لذت و تفریح آن را انجام می‌دهد، سرگرمی نامیدهمی‌شود (پروفسور بروس‌ئی شرتزر- ترجمه زندی‌پور 1369- ص 207)

کار کردن می‌تواند نقش‌های زیادی در زندگی انسان داشته باشد. از امرار معاش کردن و تأمین نیازهای انسان‌ها برای کارکردن باشد. ویلیام منجر (1) در این زمینه معتقد است: (حسینی بیرجندی، 1371، ص 15)

1-    کار وسیله‌ای است برای مهار و مصرف کردن انرژی افراد در راه مطلوب: افرادی که دارای انرژی زیادی می‌باشند. به وسیله کار، این انرژی مهار و مصرف می‌شود.
2-    کار وسیله‌ای است برای ایجاد روابط اجتماعی: صمیمی‌ترین دوستان کسانی هستند که همکارند. از طریق کار کردن و ایجاد روابط اجتماعی می‌توان مورد تأیید دیگران قرار گرفت، همچنین یکی از نیازهای انسان که دوست داشتن و دوست داشته شدن است، تا حدودی به وسیله کار ارضا می‌شود.
3-    کار به انسان فرصت می‌دهد تا جزئی از کل باشد: فرد از طریق کار کردن، خود را عضوی از جامعه می‌داند که در تولید کالا و یا انجام خدمتی در آن نقشی به عهده دارد و این نقش را مهم می‌شمارد. مثلاً عضو یک اداره، خود را جزئی از آن اداره می‌داند و این خود وسیله دیگری است برای نزدیک شدن فرد به جامعه.
4-    کار فرصتی است که انسان به وسیله آن توانایی‌های خود را ارزیابی می‌کند: انسان با مقایسه وضع خود با دیگران به توانایی‌ها و محدودیت‌های خود آگاه می‌شود و بر مهارت‌های شغلی خود می‌افزاید. کسی که چیزی را خلق می‌کند. توانایی انجام کار را احساس می‌کند و از نتیجه کار خود راضی است. بیشترین صنعتگران و هنرمندان در این زمینه نیازشان برآورده می‌شود.
5-    کارکردن یکی از علائم بلوغ و بزرگسالی است: نوجوانی که با خانواده‌اش زندگی می‌کند و هزینه خانواده‌اش را تأمین می‌نماید، احساس غرور و بزرگسالی می‌کند.
6-    برای عده‌ای از مردم کار، دلیل زیستن است: اگر از این گروه بپرسد «که هستید»؟ شغل خود را می‌گویند. برای این عده شغل‌شان از همبستگی‌های خانوادگی مهمتر است.

بیکاری در اسلام مردود است و کار بهعنوان یک امر مقدس شناخته شده است: در حدیثی آمده است: ان الله یحب المومن المحترف (وسایل 12/13 با اندکی تفاوت) خداوند مومنی را که دارای یک حرفه است و بدان اشتغالدارد دوست دارد.ی یا این که گفته‌اند: الکاد علی عیاله کا لمجاهد فی سبیل الله. (کافی-5/88) کسی که خود را برای زندگیش به مشقت می‌اندازد مانند کسی است که در راهخدا جهاد می‌کند یا آن حدیث نبوی معروف که فرمود: (ملعون من القی کله علی الناس) (کافی- 5/72) هرکسی که بیکار می‌گردد و سنگینی (اقتصادی)، خود را بر دوش مردمبیندازد ملعون است و لعنت خداوند شامل اوست. (مطهری، 1370- ص 411) برداشت‌هایی کهاستاد مطهری در باب کار از دیدگاه اسلام در (کتاب تعلیم و تربیت در اسلام) نمودهاست را می‌توان شامل موارد ذیل دانست:

1-    کار از نظر اسلام مقدس است و کارفقط در صورت بیچارگی و ناچاری نیست.
2-    کاراز نظر اسلام یک وظیفه اجتماعی است تا ضمن استفاده از محصول کار دیگران خود نیز بهتولید بپردازد.
3-    کار موجب حفظ سلامتجسمانی می‌شود.
4-    کار موجب جلوگیری از گناهو درست مصرف کردن انرژی است.
5-    کار موجببی‌نیازی انسانی نسبت به هم‌نوعان می‌گردد.
6-    کار موجب حفظ شخصیت و حیثیت و استقلال و آبروی انسانمی‌شود.
7-    کار سازنده عقل و فکر و دل و قلبو به طور کل سازنده و تربیت‌کننده انسان است.

پاستور معتقد است، «بهداشت روانی انساندر لابراتور و کتابخانه است». ولتر می‌گوید: هر وقت احساس می‌کنم که درد و رنجبیماری می‌خواهد مرا از پای درآورد به کار پناه می‌برم. کار بهترین درمان دردهایدرونی من است. در کتاب «اخلاق» سامویل اسمایلز آمده است: «بعد از دیانت، مدرسه‌ایبرای تربیت انسان بهتر از مدرسه‌ی کار ساخته نشده است.
بنیامین فرانکلین نقل می‌کند: «عروس زندگی کار نام دارد. اگر شما بخواهیدداماد این عروس بشوید (یعنی شوهر این عروس بشوید) فرزند شما سعادت نام خواهد داشت.» و نیز پاسگال گفته است: «مصدر کلیه‌ی مفاسد فکری و اخلاقی، بیکاری است. هر کشوری کهبخواهد این عیب بزرگ اجتماعی را رفع کند باید مردم را به کار وادارد تا آن آرامشعمیق روحی که عده‌ی معدودی از آن آگاهند در عرصه‌ی وجود افراد برقرار شود». وبالاخره سقراط می‌گوید: «کار سرمایه‌ی سعادت و نیکبختی است». (مطهری. 1370، ص 430) خلیل جبران بیان می‌کند، «کار مظهر نمایان عشق است و اگر تو نمی‌توانی با عشق کارکنی و تنها احساسات به کار بی‌میلی و تنفر است، بهتر است کارت را ترک کنی و بر درمعبد بنشینی و از آن‌ها با شادی کار می‌کنند. صدقه بگیری، زیرا اگر با بی‌تفاوتینان بپزی، نان تلخی خواهی پخت که تنها نیمی از گرسنگی انسان را سیر می‌کند، اسقفریچارد کمبرلند می‌گوید: «خستگی زیاد بهتر از زنگار گرفتن و تباه شدن از بیکاریاست.» (پرفسور بروس‌ئی شرتزر ترجمه‌ی زندی پور، 1369، ص 206)

تعریف شغل:

طبق تعریف وزارت کار و امور اجتماعی،شغل؛مجموعه‌ای از وظایف و مسئولیت‌ها است که انجام آنها از طرف مقام صلاحیت دارایبه شاغل ارجاع می‌شود و صرف تمام یا قسمتی از اوقات کاری او است. شغل ممکن است بلاتصدی یا دارای تصدی باشد، در هر صورت محل سازمانی شغل،‌پست سازمانی نامیدهمی‌شود.(مریم رئوفی و باقر ثنایی- 1374-ص5)
بهعبارت دیگر شغل عبارتست از«چند پست کاملا مشابه که به خاطر نوع و کیفیت و درجهپیچیدگی‌ وظایف و مسئولیت‌ها کاملا یکسان باشند، به نحوی که بتوانیم برای همه اینقبیل پست‌ها یک عنوان شغلی به کار برده ضمنا حقوق یا مزد یکسانی پرداخت نماییم وخلاصه‌ای اینکه شرایط احراز لازم برای هر یک از این قبیل پست‌ها کاملا مشابه باشد،در اصطلاح طبقه‌بندی مشاغل، شغل نامیده می‌شود.
پست نیز شامل کوچکترین تقسیمات سازمانی است و عبارتست از مجموعه‌ای از وظایفمرتبط که توسط یک فرد انجام می‌گیرد. ممکن است پست سازمان به علت نبودن افراد لازمو یا نقل و انتقالات دارای متصدی نباشد. در این صورت پست مذکور را بلاتصدی گویند.» ( حسینی بیرجندی، 1371، ص35)

انتخاب شغل و مشکلاتآن:

میل به انتخاب شغل در مرحله نوجوانی وبلوغ ظاهر می‌شود. انتخاب شغل برای نوجوانانی که فرصت تجربیات شغلی در خانه و مدرسهنداشته‌اند بسیار دشوار است انتخاب شغل در افراد و سنین مختلف خصوصیات مشترک دارد. با در نظر گرفتن این خصوصیات می‌توان مراحل انتخاب شغل را برابر نظریه گنیزبرگ به 3مرحله زیر تقسیم نمود: (( حسینی بیرجندی، 1371، ص87)

1.      مرحله انتخابهای رویایی: کودکانتا حدود سن 11سالگی تصورات حرفه ای غیرواقعی دارند، در این مرحله کودک خود رادرنشان دادن مشاغل مختلف با بزرگسالان همانند می‌سازد.
2.      مرحله انتخابهای آزمایشی: این مرحله از 11سالگی تا17سالگی به طولمی‌کشد. در این مرحله اساس انتخاب شغل ابتدا علایق سپس استعدادها  توانایی‌ها وبالاخره ارزش‌ها و آرزوهای شخصی است. در این مرحله فرد به منظور آزمایش و ارزیابیمشاغل انتخابهای مختلف می‌نماید.
3.      مرحلهانتخابهای واقعی: در این مرحله که از سن 17سالگی شروع می‌شود. فرد می‌کوشد با توجهبه واقعیات مختلف شغل مناسبی انتخاب کند.
ازنظر دکتر شفیع‌آبادی انتخاب شغل فرایندی مبهم و پیچیده است و به عوامل متعددی بستگیدارد و با مشکلات نیز همراه است. ایشان پنج سوال اساسی را در این زمینه مطرح کردهاست: (شفیع‌آبادی، 1371، ص91 تا97).

1- آیا انتخاب شغل تصادفی یااصولی است؟

در این زمینه اگر انسان را داری خواست واراده بدانیم، انتخاب شغل فرایندی اصولی است وگرنه انتخاب شغل تصادفی صورتمی‌گیرد.

2- آیا انتخاب شغل آگاهانه یاناآگاهانه است؟

پیروان نظریه خصیصه و عامل معتقدندانتخاب شغل آگاهانه و فرایندی عقلانی برای حل مشکل است. اما فروید خلاف این عقیدهرا دارد،‌یعنی فشار و اجبار و اضطرار انسان را وامی‌دارد تا شغل را انتخاب کند. لذابه نظر فروید علل رفتار دقیقا برای فرد شناخته شده نیست و انسان هیچ‌گونه آگاهیعمیقی از چگونگی و کیفیت اعمالش که انتخاب شغل یکی از آنهاست، ندارد. عقیده سوپرنسبت به عقاید دیگر تا حدی قانع‌کننده است به طوری که او معتقد است انتخاب شغل دردوران خردسالی تا حدود زبادی ناآگاهانه است در حالی که در دوران بزرگسالی انتخاببیشتر با آگاهی توام است.

3- انتخاب شغل عقلانی یا عاطفیاست؟

می‌توان گفت عاطفه و عقل هر دو درانتخاب شغل موثرند و تحقیقی در این زمینه که فقط یکی را تایید کند وجود ندارد.

4- انتخاب شغل سازشی یا ترکیبیاست؟

گنیزبرگ و همکارانش معتقدند که انتخابشغل، سازشی است یعنی انتخاب شغل سازگار با خواسته‌ها و علایق و استعدادهای فردمی‌باشد. در حالی که سوپر معتقد است انتخاب شغل به موازات رشد پیش می‌رود و مداوم وفزاینده است و در خلال آن شخصیت فرد به مروز زمان کامل‌تر می‌شود لذا انتخاب شغل راترکیبی می‌داند.

5- انتخاب شغل آنی یا تکاملیاست؟

از نوشته‌های پارسونز برداشت می‌شود کهانتخاب شغل در سن معینی انجام می‌گیرد و در پایان تحصیلات دبیرستانی فرد به انتخابشغلی موفق می‌شود ویلیام مسون و دارلی نیز با این عقیده موافق هستند. در حالی کهگنیزبرگ و همکارانش فرایند تکاملی بودن انتخاب شغل را پیشنهاد می‌کنند یعنی فرد درلحظه معینی از زمان به انتخاب شغل موفق نمی‌شود، بلکه انتخاب شغل بر یک سلسله اصولو تصمیمات قبلی متکی است که در طول سالیان متمادی و بطور پیوسته و مداوم حاصلمی‌گردد. و انتخاب شغل برای اکثر افراد حدود 10سال به طول می‌انجامد سوپر نیز ایننظریه را تایید کرده است
بنابراین فرایندانتخاب شغل، فرایندی پیچیده است که افراد در طول زندگی خود آن را سپری می‌کنند وتاحد ممکن باید از مشکلات آن کاست.

عوامل متعددی در اشتغال موثر می‌دانندکه مهمترین این عوامل عبارتند از: (حسینی بیرجندی، 1371، ص57)

1.      استعداد و توانایی
2.      رغبت
3.      شخصیت
4.      عواملمحیطی

با توجه به اهمیت این موضوع به توضیحمختصر هر یک پرداخته می‌شود:

الف)استعداد وتوانایی

هرکاری در سطح جامعه به توانایی ذهنی واستعدادهای خاص خود نیازمند است، فرضا مشاغلی که نیازمند محاسبات متعددی است ودانش‌آموز استعداد ریاضی ضعیفی دارد،‌در این نوع مشاغل موفق نخواهد بود. استعدادهایافراد را می‌توان از طریق نمرات درسی و سوابق تحصیلی و تست‌ها و آزمونهای استانداردشده مورد سنجش قراردارد.

ب) رغبت:

توانایی و استعداد امری ذاتی است،درحالیکه رغبت امری محیطی است و در طول زمان تغییر می‌کند. رغبت‌ها معمولا ازتجربیات سرچشمه می‌گیرند رغبت‌ها چند دسته هستند: (شفیع‌آبادی، 1371، ص82)

1.      رغبت‌های بیان شده: علائقی کهبه زبان خود فرد و به صورت شفاهی اظهار می‌شود.
2.      رغبت‌های نمایان شده( تجلی رغبت) : مشاهده فعالیت‌های فردنشان‌دهنده علاقه اوست.
3.      رغبت آزمونشده: رغبت‌هایی که از طریق آزمون‌های معیار شده مشخص می‌گردند.
4.      رغبت فهرست شده: رغبت‌هایی که فرد از طریق در اختیارگذاشتن فهرستی از مشاغل مختلف، درجه‌بندی می‌کند.
با توجه تست استرانگ، رغبت در سالهای بین 15 تا 20 سالگی تغییرات زیادیمی‌کند. و در سالهای 20تا25 ثابت‌تر می‌شود واز 25تا55 سالگی تغییرات آن کم است. لذا زیاد نمی‌توان به رغبت‌های بیان شده دانش‌آموزان در سنین 15تا20تکیه کرد و ازسایر رغبت‌ها به شیوه صحیح باید بهره‌ گرفت. ( حسینی بیرجندی، 1371،ص75)

ج) شخصیت:

چگونگی شخصیت افراد در سازگاری شغلی وانتخاب و موفقیت شغلی اهمیت به سزایی دارد. بعضی مشاغل نیاز به انسانهای برونگرا وتعدادی مشاغل به افرادی درونگرا احتیاج دارد. و این موضوع در تحقیقات متعدد بهاثبات رسیده است. خصوصیات خلقی، اجتماعی، عاطفی و بدنی افراد می‌توانند نقش زیادیدر توفیق شغل افراد داشته باشد، فرضا برای ارتش افرادی نحیف و لاغر و کوتاه قد شایدمناسب نباشد.

عوامل محیطی:

عوامل محیطی شامل؛‌عوامل متعددی می‌شوندکه به اختصار به هر یک از آن پرداخته می‌شود. ( حسینی بیرجندی، 1371،ص57)

1.      مبانی فرهنگی:

فرهنگ خانواده مشتعل بر آداب و رسوم،عقاید و شیوه زندگی در اشتغال موثر است. ورود به کار دولتی یا فرار از آن به فرهنگخانواده برمی‌گردد.

2.       طبقه اجتماعی:

خانواده‌هایی که دارای وجهه اجتماعیبالایی هستند از اشتغال به کارهای یدی و کارگری گریزان هستنئد.

3.       موقعیت جغرافیایی:

افراد روستا و شهر متناسب با موقعیتجغرافیایی خاص خود، گرایش‌های متفاوتی دارند.

4.       خانواده‌هایی که درآمد اقتصادیبالایی دارند به طرف مشاغلی می‌روند که با سرمایه شخصی اداره می‌شود.

5.       تغییرات صنعتی:

تبدیل کارهای دستی به صورت صنعتی واستفاده از کامپیوتر و تجهیزات پیشرفته موجب تاثیر مستقیم در کار و اشتغالمی‌شود.

  6. دین:

دستورات دینی می‌تواند در نوع شغلی کهافراد انتخاب می‌کنند اثرگذار باشد.

  7. جنس:

مردان بیشتر به طرف مشاغل درآمدزا وکارهای تولیدی و صنعتی می‌روند، ولی زنان درآمد را در درجه دوم اهمیت می‌دانند و بهسوی مشاغل آموزشی، درمانی و خدماتی می‌روند.

  8. تجارب شخصی:

نحوه تربیت و تجارب فرد در جهات مختلفتحصیلی و حرفه‌ای از جمله عوامل دخیل در انتخاب شغل می‌باشد.

  9. والدین:

شیوه تربیت والدین به ویژه در سالهایاولیه رشد کودک در طرز تفکر آینده شغلی فرزندان موثر است.

 10. اقوام و دوستان:

نگرش دوستان و خویشاوندان می‌تواند درترجیحات شغلی افراد موثر باشد.

 11. مدرسه:

معلمان، مشاوران و سایر کارکنان مدرسه،نشریات و فعالیته‌های حرفه‌ای مدرسه در رشد حرفه‌ای و انتخاب شغل دانش‌آموزان موثراست.

در بحث تاریخچه راهنمایی شغلی و حرفه‌ای آمده است که « پیش از انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789مساله شغل و حرفه به طبقه اجتماعی وضع مادی افراد مربوط می‌شد یعنی فرد برای انتخاب شغل باید منتسب به طبقه مشخصی می‌بود و یا می‌توانست امتیاز احراز شغل معینی را از صنف مربوط بخرد، بعدا که اصل مساوات مطرح شد برخورداری مساوی از مزایای اجتماعی و رسیدن به حرف و مشاغل با شرایط مساوی برای همگان امکان‌پذیر شد، موضوع راهنمایی حرفه‌ای به میان آمد.» ( حسینی بیرجندی، 1371، ص15)
اگر بپذیریم که افراد در انتخاب شغل آزادند، در راهنمایی شغل و حرفه‌ای به فرد کمک می‌شود تا این انتخاب مناسب‌تر صورت گیرد. به نظر سوپر (1941) (1) زاهنمایی شغلی و حرفه‌ای فعالیتی است که به وسیله آن اطلاعات ضروری و لازم درباره مشاغل مختلف در اختیار مراجع قرار می‌گیرد تا بتواند شغل مناسبی را انتخاب نماید، برای آن آماده شود و به آن اشتغال ورزد. لذا مشاوره شغلی و حرفه‌ای را فرایندی مداوم و پیوسته می‌داند. ( شفیع‌آبادی، 1371، ص16)

از نظر سوپر راهنمایی حرفه‌ای متضمن دو هدف است:

1.      در فرد سازش حرفه‌ای بوجود آید یعنی باید به دانش‌آموزان کمک شود تا حرفه‌ای انتخاب کنندکه متناسب با توانایی‌ها، رغبت‌ها، خصوصیات شخصیتی وی باشد.

2.      وضع اقتصادی کشور یا جامعه با استفاده از نیروهای انسانی بهبود یابد. از دو هدف فوق می‌توان نتیجه گرفت که در مشاوره حرفه ای باید دو عامل مورد ارزیابی قرار گیرد:

1- در فرد سازش حرفه‌ای بوجود آید یعنی باید به دانش‌آموزان کمک شود تا حرفه‌ای انتخاب کنند که متناسب با توانایی‌ها، رغبت‌ها، خصوصیات شخصیتی وی باشد.

2- وضع اقتصادی کشور یا جامعه با استفاده از نیروهای انسانی بهبود یابد. از دو هدف فوق می‌توان نتیجه گرفت که در مشاوره حرفه‌ای باید دو عامل مورد ارزیابی قرار گیرد:

1.      فرد : ارزیابی فرد باید در زمینه رغبت‌ها، توانایی‌ها، استعدادها، و به طور کلی شخصیت وی صورت گیرد.

2.      شغل: ارزیابی شغل باید در زمینه استعدادها، توانایی‌ها، رغبت‌ها و ویژگی‌های که برای موفقیت در‌ آن شغل ضرورت دارد،‌انجام شود، یا به عبارت دیگر برای شناخت شغل از نظر ویژگی‌های لازم برای موفقیت درآن باید مطالعات لازم به عمل آید.

مولفه‌های اثرگذار بر نیازهای شغلی کشور

1- انفجار جمعیت

این موضوع درجهان سوم و کشورهای درحال توسعه موضوعی بسیار مهم است. به طوری‌که در این کشورها نرخ بیکاری بسیار بالاست و نیروی انسانی فاقد مهارت و یا نیمه‌ماهر بسیار ارزان وجود دارد .و با توجه به حجم بالای نرخ رشد جمعیت و عدم توانایی دولت در تجهیز مراکز فنی‌و‌حرفه‌ای و علمی و دانشگاهی در کوتاه‌مدت،‌بخش عمده‌ای از نیروی کار به هدر می‌رود و سرمایه‌های انسانی که مهمترین سرمایه‌ها در جهان به شمار می‌آید، بیهوده تلف می‌شود. از طرف دیگر در کشورهایی که دچار انفجار جمعیت هستند، مهاجرت نخبگان و فرارمغزها و به تعبیر مهاجرت ژن‌ها بسیار شدید است. توسعه کارخانجات صنعتی پیشرفته ذر این‌گونه کشورها در کوتاه‌مدت و میان مدت موجب بیکارشدن خیل عظیمی از نیروی کار می‌شود. همچنین اعزام نیروی کار به کشورهای دیگر در راس برنامه‌های اشتغال این قبیل کشورها قرار می‌گیرد.
اگر انفجار جمعیت را به جنگلی انبوه از درختان و بوته‌زارها تشبیه کنیم، معمولا درختانی شانس رشد بیشتری دارند که از نور، آفتاب و گرما و آب و انرژی بیشتری استفاده می‌کنند. بنابراین در شرایط بحرانی جمعیت، الزاما صلاحیت و شایستگی‌ها ملاک اشتغال نیست، بلکه میزان دسترسی به امکانات و پیشرفت در محل و منطقه و شرایط دیگری همچون پارتی‌ بازی‌ها نیز مطرح است.
«از سال 1900تا1960جمعیت دنیا دوبرابر شد و قبل از سال 2000 دوباره دوبرابر شد یعنی از 3میلیارد به بیش از 6 میلیارد رسید. هزاران سال طول کشید تا اولین میلیارد از افراد به وجود آمدند. میلیارد بعدی یک قرن طول کشید سومین میلیارد بعد از 30سال به وجود آمد. چهارمین میلیارد تنها در 15 سال طول کشیده است. این جمعیت عظیم در دهه آینده بر زندگی ما تاثیر به سزایی خواهد گذاشت رشد جمعیت تنها ناشی از تولد کودکان بیشتر نمی‌باشد، بلکه نتیجه زندگی طولانی‌تر مردم که حاصل مراقبت پزشکی پیشرفته و غلبه بر بسیاری امراض است نیز می‌باشد.» (پروفسور بروس ئی شرتزر، ترجمه زندی پور، 1369، ص340)
در هر صورت این موضوع که منابع محدود است و باید کنترل جمعیت جدی تلقی شود وگرنه تبعات غیرقابل پیش‌بینی و لطمات جبران‌ناپذیری بر وضعیت اشتغال خواهد گذاشت.

2- انفجار علم و تکنولوژی و اطلاعات

پدیده ما شینیزم باعث تحولات شگرفی در اشتغال و پدیدآوردن مشاغل جدید و از بین رفتن مشاغل سنتی شده است.
« سیمور ولف‌بین (1) متخصص وزارت کار، از ده ابداع فوق‌العاده‌ نام می‌برد که به عقیده او دنیای کار و نوع‌کارکنان مورد نیاز آن را دوباره شکل خواهند داد:  1) کامپیوتر 2)وسایل و کنترل‌های خودکار   3) کنترل عددی وسایل ماشینی  4) صنعت ارتباطات    5) پیچیدگی و ادغام افزاینده وسایل ماشینی    6) مکانیزه شدن نحوه جابجایی و اداره مواد و کالاها   7) پیشرفت‌هایی در زمینه تولیدات فلزات   8) تحولات نقل و انتقال  9) تغییرات تولید نیرو   10) محصولات و کالاهای جدید » ( پرفسور بروس ئی شرتزر، 1369، ص335) علوم بشری بر اساس نظر اندیشمندان و محققین هر 5 سال یکبار نو و به عبارتی دو برابر می‌شود. ترتیب اکتشافات و تاریخ کاربرد آن که توسط بی‌کر ارائه شده این موضوع را به خوبی نشان می‌دهد:

ترتیب اکتشافات و تاریخ کاربرد آن

منبع: مقاله «دینامیسم علم و صنعت » در کتاب تکنولوژی و تحول اجتماعی( پروفسور بروس ئی شرتزر، ص336)
بنابراین حجم گسترده و سرعت بی‌نظیر علم و فناوری شیوه‌های جذب و استخدام اشتغال را متحول کرده است. به طوری که برای طراحی و تجهیز و نگهداری ماشین‌آلات پیچیده سطح تحصیلات کارگران افزایش خواهد یافت و افراد تحصیل‌کرده متخصص بهتر جذب بازار خواهند شد. بنابراین به تدریج نیروی زوربازو، جایش را به فکر و اندیشه و قدرت تفکر و خلاقیت خواهد داد. با توجه به رشد جمعیت از یک طرف و ماشینی‌شدن امور از طرف دیگر احتمالا اوقات فراغت کارگران افزایش خواهند یافت و تحولات دیگری را باید در این پیش‌بینی نمود تا بتوان از هم‌ اکنون برای آینده آماده شد.

3- تغییر ارزش‌های خانوادگی و جنسیتی:

در دنیای صنعتی امروز وضعیت خانواده در حال دگرگون شدن است. به طوری که خانواده به سمت کوچکتر شدن در حال تغییر است. حتی بعضی خانواده‌ها سالها بدون فرزند را تجربه می‌کنند.
از طرف دیگر درگذشته این‌گونه مطرح بود که مردان رهبر خانواده هستند وزن مکمل شوهر بود و لذا زنان انسان‌های کامل محسوب نمی‌شدند. اما امروزه این نگرش کاملا عوض شده است و زنان از حقوق مساوی با مردان برخوردار بوده و به عنوان شریک و همکار مردان به شمار می‌آیند.
« تغییر دیگری که در نقش زنان رخ داده است. افزایش تعداد زنان است که در خارج از خانه کار می‌کنند. هم اکنون حدود 40% زنان آمریکایی شاغلند. اکثر زنان کارمند تصور می‌کنند که مردان باید در خانه بیشتر کارکنند. بسیاری می‌خواهند که آنان در بچه‌داری، نظافت و خرید و شستشوی ظرف‌ها کمک نمایند. وقتی زن شاغل است،‌تصور جدیدی از خویشتن‌دارد، تصوری که وی ارزشمند و مستقل است.» (پروفسور بروس ئی شرتزر، ترجمه زندی‌پور، 1369ص 342) بنابراین ورود زنان به عرصه‌های اجتماعی و علاقه آنان به اشتغال و همچنین افزایش میزان طلاق، خانواده‌ای تک نفره و تک والدی می‌تواند در شیوه اشتغال درآینده اثرگذار باشد. که تقاضای انسانی برای ورود به مشاغل، تغییر شغل، غیبت‌ها و مسایل مربوط به رضایت شغلی گرایش جوانان ازدواج با همسران شاغل بخشی از آنهاست.

4- تغییر و تحولات در قوانین و شیوه‌های جذب و استخدام:

1-4 نوع و جنس کارکنان:

چنانچه مشاغل به صورت مردانه یا زنانه درآید و یا سن و سال در ورود به آن مطرح باشد. می‌تواند در بیکاری و اشتغال افراد تاثیر داشته باشد.

2-4 میزان ساعات کار:

افزایش ساعات کار و بازنشستگی پیش از موعد مقرر می‌تواند در کاهش و افزایش نیاز به نیروی کار موثر باشد.

3-4 نوع اقتصاد

اقتصاد زمان صلح با اقتصاد زمان جنگ متفاوت است و به نیاز خاص آن دوران باید توجه کرد. شیوه واردات و صادرات یک کشور می‌تواند در شکستگی و یا توسعه صنایع اثرگذار باشد.

4-4 نوع انجام کار

انجام کار با ماشین و یا دست، آشنایی با اصول و فنون و مهارت‌های خاص فنی‌حرفه‌ای می‌تواند در شرایط اشتغال اثرگذار باشد.

5-4 جای کار

محل کار شهر یا روستا در یک کشور همسایه و یادر وطن،‌خود می‌تواند افرادرا در زمینه اشتغال به شیوه‌های خاصی مجاب نماید.

6-4 میزان تاثیر کار افراد:
در این مورد یک ضرب‌المثل انگلیسی وجود دارد که یک نفر، یک نفر است اما اگر دو نفر بر سرکاری باشند به اندازه نصف آدم کار می‌کنند و اگر 3 نفر کار می‌کنند هیچ کاری انجام نخواهد شد. زیرا هیچ‌کدام احساس مسئولیت مستقیم ننموده و در انجام کار تعلل خواهند کرد و چه بسا که به تفریح و بازی خواهند گذراند. اگر افراد به سرعت کار کنند و کار بیشتری انجام بگیرد صاحبان کار تعداد کارگر کمتری استخدام و یا عده‌ای را اخراج خواهند کرد. بنابراین میزان تاثیر و سرعت کار افراد در وضع مشاغل اثر می‌گذارد.( با حذف و اضافه از حسینی بیرجندی، 1371- ص17)

7-4 شیوه‌های جذب و گزینش نیروی کار
اخیرا کارها در شرکت‌های خصوصی به صورت قراردادی و دوره‌های کوتاه‌مدت است و در شرکت‌های دولتی نیز به صورت پیمانی و میان مدت است و ادامه کار افراد در گرو وضعیت و سوابق قبلی کاری آنان است.

1- سیاست‌های جهانی اشتغال
در بخش جهانی درباره مشاغل و دنیای کار مواد ذیل قابل طرح است:

1.       مشاغل پیوسته در تغییرند: بعضی از مشاغل از بین می‌روند و مشاغل جدیدی نیز به وجود می‌آید.

2.      اکثر مشاغل به یکدیگر وابسته‌اند و در این میان مشاغلی که در یک حوزه شغل قرار می‌گیرند،‌ وابستگی بیشتری دارند.

3.      همه کارها مهم هستند و در این مورد صاحبان مشاغلی ارزشمندتر وشایسته‌ترند که با به کار انداختن توانایی و مهارت خود کارشان را به نحو احسن انجام دهند.

4.      مشاغل متعدد و متنوع هستند و این تعدد و تنوع با پیشرفت صنعت و علوم بیشتر می‌شود.

5.      در بسیاری از مشاغل تقسیم کار بسیار جزیی و دقیق است.

6.      کار تخصصی است و تخصص لازمه تقسیم کار است.

7.      در دنیای کار وابستگی به دیگران اجتناب‌ناپذیر است.

8.      لازمه بسیاری ازمشاغل استفاده از تکنولوژی است و هر چه علم و تکنیک پیش رود از کارهای انجام شده با دست کاسته می‌شود.

9.      در کشورهای صنعتی بسیاری از کارکنان در صنایع و سازمان‌های بزرگ به کار اشتغال دارند.

10.   ورود به مشاغل از سطوح مختلف تحصیلی و از سطوح مختلف تحصیلی و از راههای متعدد امکان‌پذیر است.

11.   مشاغل مبنای افقی و مشاغلی که از نظر سطح در بالا و پایین قرار می‌گیرند. مبنای عمودی مشاغل را مشخص می‌سازد. سلسله مراتب توجیه‌کننده مبنای عمودی مشاغل است.

12.  میزان دستمزد مشاغل به عوامل زیادی نظیر عرضه و تقاضا ،‌میزان مسئولیت و سطح تخصص بستگی دارد.

13.  توزیع مشاغل در بخش‌های شغلی: متفاوت و در حال تغییرند. در جوامع اولیه و کشورهای عقب‌مانده بیشترین مشاغل در بخش کشاورزی و در جوامع در حال توسعه بیشترین مشاغل در بخش خدمات و درکشورهای صنعتی بیشترین مشاغل در بخش صنعت وجود دارند و این جوامع زمانی که به سوی صنعت خودکار بروند مشاغل به سمت بخش خدمات تغییر جهت خواهند داد. بنابراین با رشد و تکامل جوامع مشاغل به سرعت در بخش‌های مختلف جا به جا می‌شوند.

14.  هر کس برای مشاغلی بیش از آنچه تصور می‌کند، شایستگی دارد. یا به عبارت دیگر هر فرد برای یک شغل ساخته نشده، بلکه امکان دارد، یک فرد برای مشاغل متعددی آمادگی داشته باشد. ( حسینی بیرجندی، 1371، ص19)

2- سند چشم‌انداز 20 ساله ایران:

به همت مسئولان بلند پایه نظام جمهوری اسلامی، چشم‌انداز 20 سال آینده ایران ترسیم شده است. در این سنه تاکید دارد، ایران در تمامی زمینه‌ها قدرت اول منطقه باشد. بنابراین به نظر می‌رسد، تمامی بخش‌های کشاورزی خدمات و صنعت باید متحول شده، و به پیشرفت‌های جهانی و منطقه‌ای دست یابد در این زمینه به تمامی نیروها و اندیشمندان نیاز است، از نگاه سند چشم‌انداز ما به همه کارگران، مهندسان،‌ معلمان، اساتید، بازرگانان، و اندیشمندان، در سطح وسیع نیازمندیم،‌به طوری که کشور را در بعد اقتصاد تک محصولی نفت نجات داده و وضعیت ایران در سطح منطقه در همه جنبه‌ها ممتاز و برتر نمایند.

3- برنامه‌های 5ساله توسعه اقتصادی- اجتماعی دولت:

برای رسیدن به اهداف سند چشم‌انداز،‌برنامه‌های توسعه اقتصادی- اجتماعی پنج ساله تدوین می‌شود. بر اساس اصول و سیاست‌هایی که بر تدوین و اجرای این برنامه‌ها حاکم است می‌توان سیاست اشتغال دولت را ارزیابی کرد. سرمایه‌گذاران، سازمانهای دولتی و غیردولتی، تولیدکنندگان کالا و خدمات و برنامه‌ریزان نظام آموزشی و پژوهشی، اقتصادی و پول، اجتماعی و سیاسی، هر کدام با توجه به اهداف و شاخص‌های برنامه 5ساله خود برای جامعه سیاستگزای می‌کنند و افراد می‌توانند بر اساس آن خط مشی‌های شغلی و حرفه‌ای خود را تعیین نمایند.

4- پیش‌بینی سازمانهای دولتی و غیر دولتی:

معمولا وزارتخانه‌ها و ارگانهای دولتی و بخش‌های غیردولتی و خصوصی بر اساس برنامه ‌5ساله کشور، فهرستی از نیازمندی‌های خود را مشخص می‌نمایند که فرضا برای 5سال آینده به چند نفر مهندس در چه بخشی نیازمند است و یا چند پزشک و پرستار و …. برای 5سال آینده مورد نیاز است. طرح‌های ملی و حجم پروژه‌های عمرانی و خدماتی همه موید این هستند که کشور در 5سال آینده به چه میزان نیازمند مواد اولیه و طرز تهیه مواد،‌نیروهای آموزش دیده و متخصص و سایر نیروها می‌باشد.

5- وضعیت موجود اشتغال رشته‌ها و مشاغل:

چنانچه در رشته‌ای فارغ‌التحصیلان زیادی دچار بیکاری باشند و این موضوع می‌تواند زنگ خطری برای کسانی باشد که مایل هستند در آن رشته ادامه تحصیل دهند. و یا بالعکس اگر در رشته‌ای توانایی جذب فارغ‌التحصیلان زیادی را داشته باشد قاعدتا افراد برآن گرایش بیشتری می‌توانند داشته باشند. بنابراین توصیه می‌شود، شرایط اشتغال رشته‌های موجود را رازیابی کرده و وضعیت جذب و پذیرش آن را در کشور بررسی نمایند.

6- پیش‌بینی‌های محققین و اندیشمندان:

با توجه بر قدرت تحلیل و وسعت نظر برخی اندیشمندان و توصیه‌ها و پیشنهادات محققین مرتبط، می‌توان شرایط اشتغال آینده را پیش‌بینی کرد و به جویندگان کار آنرا پیشنهاد نمود به ویژه متخصصین و دانشمندان بین رشته‌ای و جامعه‌شناسان متفکر و مشاوران محقق و اندیشمند می‌توانند کمک‌های فکری خوبی در اختیار مردم قرار دهند.

 (1) مناطق ویژ ه اقتصادی:

مناطق ویژه اقتصادی می‌تواند نقش مهمی در فراهم سازی اشتغال آینده داشته باشد به طوری که منطقه اقتصادی بندرامام و انرژی پارس جنوبی حدود 100هزار فرصت شغل در زمینه‌های مختلف ایجاد می‌کند( هفته‌نامه بازار کار- 188-ص3) بنابراین افراد جویای کار با گرایش‌ها و تخصص‌ها و مهارت‌های مختلف می‌توانند در این مناطق به خوبی به فعالیت‌ شغلی و اقتصادی بپردازند.

(2) صنایع تولیدی و الکترونیکی:

با تو جه به روند صنعتی شدن کشور،‌می‌توان رشته‌ها و مشاغلی که به فنی مهندسی ختم می‌شود را برای دهه آینده پیش‌بینی کرد. البته در این زمینه صرفا به مهندسان نیاز نیست، بلکه کاردان‌ها و تکنسین‌ها و کارگران ماهر و استادکاران می‌توانند در آینده نقش مهمی در تولید کشور و پر کردن فرصت‌های اشتغال داشته باشند. بنابراین فارغ‌التحصیلان شاخه‌هایی همچون فنی حرفه‌ای و کارو دانش می‌تواند زمینه‌ساز خوبی برای پرورش این نیروهای مورد نیاز کشور باشد.

کارخانجات مختلف و بزرگ تولید همچون فولاد و فلزات،‌قطعه‌سازی و اتومبیل‌سازی، کشتی و هواپیما سازی و همگی جزء نیازهای اصل دهه آینده هستند. در این میان بعضی رشته‌ها از کمبود نیز رنج می‌برند. به طوری که مهندس برات قنبری معاون طرح و برنامه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در مصاحبه‌ای اعلام نموده است:« بازارکار برای فارغ‌التحصیلان رشته‌های مخابرات ،‌الکترونیک و کامپیوتر همواره وجود دارد. به طوری که سالانه 8000 فارغ‌التحصیل در این رشته داریم،‌در حالی که نیاز کشور سالانه 10000نفر است. (هفته‌نامه بازارکار، 127)

بر اساس شواهد موجود نیز می‌توان دریافت،‌کمتر فارغ‌التحصیل فنی است که حتی در شرایط بحران کار،‌بیکار مانده باشد. بنابراین می‌توان دهه آینده را دهه صنعت و تولیدات صنعتی در زمینه‌های مختلف دانست. به ویژه صنایع تبدیلی و صنایع غذایی بسته‌بندی در کشور هنوز جایگاه خود پیدا نکرده است و فضا برای کار کردن بسیار مساعد است. همچنین معادن مختلفی در ایران وجود دارد که نیاز به اکتشاف،‌استخراج و بهره‌برداری دارد و دولت در این زمینه سیاست‌های خوبی را اتخاذ کرده است.

(3) صنعت نفت و گاز و فرآورده‌های نفتی:

با توجه به این که بخش عمده‌ای از درآمد ملی ایران از طریق نفت و گاز صورت می‌گیرد. بنابراین توسعه‌ی صنایع در دستور کار دولت قرار دارد و علاقه‌مندان به سرمایه‌گذاری و اشتغال در آن می‌توانند وارد این نوع صنایع شوند. عملیات اکتشاف، حفر چاه و استخراج و پالایش نفت و تبدیل آن به محصولات مختلف از جمله پتروشیمی می‌تواند خیلی عظیمی از افراد جویای کار را جذب نماید. به عنوان مثال « طرح‌های نفت و پتروشیمی استان کرمان، توانسته 100% کارآموزان این طرح‌ها را مشغول به کار نماید ( همان،‌194)

(4) علوم و صنایع جدید:

فناری‌های جدیدی در عرصه جهانی در حال وقوع است از جمله فناوری نانو و فناوری هسته‌ای که می‌تواند هم در خدمت‌رسانی به جامعه بشری و هم درآمد زایی سهم مهمی را به خود اختصاص دهد به نظر می‌رسد طی 5 سال و 10 سال آینده، کشور ایران نیز در این زمینه سرمایه‌گذاری قابل توجهی خواهد داشت.

(5) صنعت توریسم:

امروزه توریسم و جذب گردشگر سودهای کلانی را متوجه دولت‌ها و ملت‌ها کرده است و هر کشوری می‌کوشد اگر نه در سطح بین‌المللی،‌در سطح داخلی خود نیز این صنعت را به گردش درآورد. ایران جزء ده کشور برتر از نظر آثار تاریخی و اثرات هنری و دیدنی است و این فرصت بسیار خوبی را برای کشور فراهم می‌کند تا در این زمینه سرمایه‌گذاری لازم صورت گیرد و افراد جویای کار از این طریق خود و خانواده‌شان را تامین نمایند. فرضا در کشور چین درآمد گردشگری 65 میلیون نفر را صاحب شغل کرده است. (هفته‌نامه بازارکار، 193- ص16)

(6) کار از راه دور (1)

کار از راه دور توانسته تصورات سنی را در مورد کار و تجمع کارگران در محیط کار را کاملا تغییر دهد به طوری که فرد در منزل می‌تواند با کمترین هزینه برای خود اشتغال ایجاد کند و این خبر برای افراد معلول و ناتوان حرکتی بسیار خوشحال کننده است. در این شیوه از کار دیگر مشکلی به نام حضور و غیاب و هزینه‌های تشکیل اداره و کارگاه وجود ندارد و موجب کاهش ترافیک و بهبود محیط زیست و فعال شدن مناطق حومه شهرها و حتی روستاها می‌شود .« در آمریکا تا سال 2005 60% نیروی کار از طریق Tele work مشغول شده‌اند.» (هفته‌نامه بازارکار- 194- ص12)

(7) صنعت کشاورزی و دامداری مدرن:

به گفته دکتر بهرام امینی‌پور معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در ده سال آینده با توجه به توسعه پروژه های آب و خاک، 1180000 فرصت شغل در بخش آب و خاک ایجاد می‌شود.( همان، ص3) کشت گیاهان گلخانه‌ای و ارقام پرمحصول و اصلاح بذر و زهکش و آبیاری قطره‌ای در کنار استفاده از منابع آبی ذخیره شده در پشت سدها همگی حکایت از تحرک فراوانی در این بخش دارد و علاقمندان به این بخش را می‌تواند نوید بخش روزهای پربرکتی باشد. وجود کشوری با آب و هوای متفاوت و میوه‌های فصل و پرورش گل و گیاهان زینتی و دارویی و محصولاتی همچون ماهی خاویار، پسته، زعفران، خرما و محصولات کشاورزی و باغی، ایران را جزء یکی از کشورهای مطرح در این زمینه ساخته است. در کنار صنعت کشاورزی، صنعت دامداری و طیور و ماهی و زنبور عسل به شیوه صنعتی می‌تواند درآمد سرشاری را نصیب سرمایه‌گذاران و شاغلان این بخش نماید.

(8) صنعت ورزش:

برگزاری مسابقات ورزشی می‌تواند فرصت‌های شغلی خوبی برای کشور فراهم سازد و از طرف دیگر موجب افزایش رشد توریسم باشد. به عنوان مثال‌« برگزاری المپیک آتن 150 هزار فرصت شغل را به همراه رشد 40% توریسم برای یونان در برداشت» (هفته نامه بازارکار-188-ص16) البته برگزاری مسابقات در سطح باشگاههای داخل کشور در زمینه‌های مختلف نیز می‌تواند فرصت‌های اشتغال فراوان را به همراه داشته باشد.

(9) سیاست اعزام نیروی کار به خارج و جذب سفارش از خارج برای داخل:

کشورهای مختلف با توجه به مشکلات خاص خود به انواع نیروهای آموزش دیده و متخصصی سایر کشورها نیازمندند. فرضا « در آلمان حدود 25هزار نفر متخصص خارجی مشغول کار هستند و نیروهایی مثل پزشکان، داروسازان، مهندسان ماشین‌آلات، بازرگانان و متخصصان بیمه و بانکداری کم است» (هفته نامه بازارکار- 186-ص16) ، یا در انگلیس حدود 300هزار از پرستاران خارجی مشغول به کار هستند و این حدود 16% کل پرستاران کشورش را تشکیل می‌دهد. در همین راستا در سال 2003 میلادی 1365 پزشک ایرانی جذب سیستم بهداشت و درمان آلمان شده‌اند. البته معاون اشتعال وزارت بهداشت اعلام کرده است، سیاست ما درباره کشورهای ماوراء قفقاز جذب بیمار از این کشورهاست.( هفته‌نامه بازارکار -197ص5) حدود 5/39 درصد جمعیت فعال بازارکار اروپا نیاز به نیروهای متخصص ماهر و کارآمد زیادی دارد. و در کنار این موضوع می‌توان صدور خدمات فنی مهندسی را به کشور در حال توسعه، یکی از راههای مهم اشتغال آینده است.

(10) سطح تحصیلات و مهارتهای فنی‌و‌حرفه‌ای:

با توجه به پیشرفت علوم و فنون صنایع در کل جهان و پیچیده‌ شدن و تخصصی شدن شیوه انجام کار هر روز به تحصیل‌کردگان و متخصصان بیشتری نیازمند است . بنابراین چه در بخش خدمات و دانشگاهها و دستگاههای دولتی هر چه مدارک بالاتر باشد،‌شرایط و مزایای شغل بهتر است، و چه در بخش صنایع و کشاورزی نیاز به افراد تحصیل‌کرده‌ی بیشتری است. بنابراین می‌توان پیش‌بینی کرد طی 5سال و 10سال آینده، تحصیلات فوق‌لیسانس و بالاتر از شرایط شغلی بهتری برخوردار خواهند بود. البته قطعا ظرفیت دانشگاهها به شیوه‌ای نیست که همه متقاضیان را پاسخگو باشد. بنابراین به این گونه افراد بازمانده از تحصیلات عالیه دانشگاهی توصیه می‌شود سطح تجربیات شغل و مهارتهای حرفه‌ای و فنی خود را بالا ببرند تا بتوانند از این رهگذر از قافله اشتغال عقب نمانند.

(11) پیشرفت زنان:

با توجه به اصل پذیرفته شده مساوات در حقوق بشر بین زنان و مردان و همچنین دادن حق مالکیت و فعالیت اقتصادی اجتماعی و سیاسی به زنان از طرف آئین اسلام و و قوع انقلاب اسلامی در ایران،‌مشاهده شده است که زنان در عرصه‌های مختلف اجتماع وارد شده‌اند و موفقیت خود را نیز به اثبات رسانیده‌اند. به طوری که در کنکور سراسری حدود 60 درصد پذیرفته‌شدگان را دختران تشکیل می‌دهد. بنابراین، طی دهه آینده می‌توان انتظار داشت زنان در عرصه‌های بیشتری وارد شده و به نوعی انقلابی در این زمینه صورت گیرد هر چند بیشتر زنان ایران ترجیح می‌دهند در مشاغل آموزشی، خدماتی،‌اداری و بهداشتی بیشتر وارد شوند ولی می‌توان پیش‌بینی کرد ورود زنان به عرصه‌های تخصصی‌تر از جمله صنعت و توسعه علوم بنیادی و سایر زمینه‌های جدید علمی در 5سال و ده سال آینده گسترش خواهد یافت.

1.      حسینی بیرجندی، سید مهدی .« مبانی راهنمایی و مشاوره شغلی» مرکز انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی، چاپ سوم ، 1371

2.      رامیاد، محمد‌رضا و زندی‌پور ،طیبه. «راهنمای مشاغل» ، نشر ورای دانش، چاپ اول، 1379

3.      رئوفی، مریم و ثنایی، باقر. « راهنمای اطلاعات تحصیلی شغلی»، انتشارات فردوس. چاپ سوم ،1371

4.      شرتزر، بروس ئی، پرفسور. « زندگی تحصیلی و شغلی» ترجمه طیبه‌زندی‌پور،‌انتشارات نهضت، چاپ اول،1374

5.      شفیع‌آبادی، عبدالله. «راهنماییو مشاوره شغلی و حرفه‌ای» انتشارات رشد، چاپ پنجم، 1371

6.      مطهری، مرتضی. « تعلیم و تربیتدر اسلام». انتشارات صدرا،‌چاپ هیجدهم، 1370

7.      هفته‌نامه «بازار کار»،انتشارات جهاد دانشگاهی ، شماره مسلسل 186

8.      هفته‌نامه «بازار کار»،انتشارات جهاد دانشگاهی ، شماره مسلسل 187

9.      هفته‌نامه «بازار کار»،انتشارات جهاد دانشگاهی ، شماره مسلسل 188

10.  هفته‌نامه «بازار کار»، انتشاراتجهاد دانشگاهی ، شماره مسلسل 193

11.  هفته‌نامه «بازار کار»، انتشاراتجهاد دانشگاهی ، شماره مسلسل194

12.  هفته‌نامه «بازار کار»، انتشاراتجهاد دانشگاهی ، شماره مسلسل197