معرفی شغل کارشناس پایگاه داده

معرفی شغل کارشناس پایگاه داده

متخصص پایگاه داده (Data Base Administrator یا DBA) با استفاده از نرم افزار به سازماندهی و نگهداری داده هایی مانند اطلاعات مالی، اطلاعات مشتریان، اطلاعات انبار و سایر اطلاعاتی که ارزش حفظ و طبقه بندی را دارند، می پردازد. او داده ها را برای برخی از کاربران، قابل دسترس و برای برخی غیر قابل دسترس می کند. به عنوان مثال نرم افزاری که اطلاعات شماره های تلفن همراه شما را نگهداری می کند و در زمان نیاز آنها را بر اساس نظر شما نمایش می دهد، قطعا از یک پایگاه داده قدرتمند استفاده می کند.

مفهوم پایگاه داده از دهه ی ۱۹۶۰ برای کاهش مشکلات فزاینده در طراحی،ساخت و نگهداری سیستم‌های اطلاعاتی ایجاد شده ‌است. این مفهوم به همراه مفهوم سیستم‌های مدیریت پایگاه داده که دسترسی مؤثر و کارا به پایگاه داده‌ها را ممکن می‌کند، رشد کرده ‌است.

اولین سیستم مدیریت پایگاه داده در دهه ۶۰ گسترش یافت. از پیشگامان این شاخه چارلز بکمن می‌باشد. مقالات بکمن این را نشان داد که فرضیات او کاربرد بسیار مؤثرتری برای دسترسی به وسایل ذخیره سازی را مهیا می‌کند. در آن زمانها پردازش داده بر پایه کارت‌های منگنه و نوارهای مغناطیسی بود که پردازش سری اطلاعات را فراهم می ساخت.

به مرور زمان ابزارهای نرم افزاری برای ثبت، نگهداری و گزارش گری اطلاعات مبتنی بر سیستم های کامپیوتری رشد کرد و در حال حاضر میلیون ها رکورد اطلاعاتی در زمان های بسیار کم (ثانیه و دقیقه) مورد دسترسی، پردازش و محاسبه قرار می گیرد.

متخصص بانک اطلاعاتی یا کارشناس پایگاه داده دارای تخصص و دانش بسیار بالا در کار با نرم افزارهای کامپیوتری به ویژه نرم افزارهای مخصوص ساخت و توسعه بانک های اطلاعاتی می باشد. برخی از معروف ترین نرم افزارهای مرتبط با این کار که در ایران نیز کاربرد دارند SQL  (Structured Query Language)، Oracle و در سطحی مبتدی تر، Access  می باشد. نرم افزار اول و سوم محصول شرکت مایکروسافت و نرم افزار دوم (Oracle) محصول شرکت اوراکل است.

مدیر پایگاه داده یا بانک اطلاعاتی شرایط را برای تحلیل گران داده فراهم می کنند تا بتوانند از پایگاه داده ها برای یافتن اطلاعات مورد نظر خود براحتی استفاده کنند. اغلب مدیران پایگاه داده برای فهمیدن نیازهای داده ای سازمان و برنامه ریزی برای رسیدن به آن با مدیریت همکاری می کنند. به عنوان مثال امروز اطلاعات بازارهای بورس و سرمایه گذاری در بانک های اطلاعاتی تخصصی مربوط به بورس ثبت، نگهداری و استفاده می گردد و در صورت عدم وجود پایگاه داده کارآمد، امکان ثبت معاملات در این حجم و اندازه غیر قابل باور و انجام است.

امنیت یکی از مهمترین مسایل مورد توجه متخصصین در ساخت، توسعه و نگهداری بانک های اطلاعاتی می باشد. کارشناس پایگاه داده اغلب معیارهای امنیتی را تعیین و بر سطح دسترسی های کاربران کنترل دارند. به عنوان مثال در پایگاه داده بانک ها، اطلاعات کاملی از مشتریان و حساب های بانکی آنها از جمله نام، نام خانوادگی، نام پدر، شماره شناسنامه، آدرس محل سکونت، شماره حساب بانکی و مقدار برداشت و یا واریز وجه توسط دارنده هر حساب ثبت و نگهداری می شود. لذا این وظیفه مدیر و  کارشناس پایگاه داده بانک است که دسترسی افراد را کنترل کرده و طوری سیستم را طراحی کرده باشد که هر فرد تنها بتواند به اطلاعات حساب خود و یا در حد سطح دسترسی مجازش، به اطلاعات و داده های دیگر دست یابد.
 
 بر اساس مثال فوق بیشتر پایگاه های داده ها دارای اطلاعات شخصی، حقوقی و یا مالی با اهمیت هستند، بنابراین حفظ امنیت در آنها بسیار مهم است و با تهیه نسخه پشتیبان از اطلاعات سیستم ها در دوره های زمانی مشخص – مثلا انتهای هر روز یا هر ساعت یک بار- در صورت قطع برق، نفوذ هکر ها یا پیش آمدن سایر حوادث از حذف شدن یا به هم ریختن داده ها جلوگیری می شود. آنها (کارشناسان پایگاه داده) همچنین مسئول درستی و قابل اعتماد بودن داده ها نیز هستند و در مقابل کارفرما یا مدیران ارشد خود باید پاسخگو باشند.

متخصص دیتابیس ارتباط تنگاتنگ و مداومی با برنامه نویس نرم افزار و طراح آن دارد و برای انجام بسیاری از پروژه های ساخت و تولید برنامه های کاربردی (َApplication) همکاری نزدیک این متخصصین در کنار هم از الزامات کار است.

متخصصین پایگاه داده  بسته به اینکه کارمند یک شرکت نرم افزاری باشند، در واحد فناوری اطلاعات یک سازمان دولتی کار کنند یا اینکه به صورت فردی پروژه بگیرند، دارای ساعات کار متفاوتی هستند.

در ادامه با وظایف و مسئولیت ها، دانش و مهارت مورد نیاز، تحصیلات لازم و نحوه ورود به شغل، فرصت های شغلی و بازارکار، درآمد و تیپ های شخصیتی متناسب با این شغل آشنا می شوید.
 

مسئولیت ها و وظایف کارشناس پایگاه داده

• شناسایی نیازهای کاربران برای ایجاد و مدیریت پایگاه داده – قاعدتا در بسیاری از پروژه های نرم افزاری یکی از ارکان اصلی پروژه، ایجاد و توسعه پایگاه داده متناسب با اهداف آن پروژه است و از مهمترین وظایف کارشناس پایگاه داده، ساخت و طراحی پایگاه داده متناسب با نیازهای اعلام شده از سوی کارفرما یا مدیر پروژه می باشد. به عنوان مثال پایگاه داده سازمان ثبت احوال کشور باید به گونه ای طراحی شود که بتوان تمامی اطلاعات شناسنامه ای و غیر شناسنامه ای افراد که مورد نظر مدیران این سازمان می باشد را در سیستم ثبت نموده و در زمان های مورد نیاز از آنها در گزارش ها استفاده کرد.

• اطمینان از عملکرد (Performance) و کارایی (Efficiency) پایگاه داده – با توجه به اینکه متناسب با موضوع پایگاه داده و میزان کاربرد آن به طور لحظه ای یا روزانه، حجم قابل توجهی از اطلاعات در آن ثبت و یا از آن استخراج می شود (مثل اطلاعات ثبت شده در سیستم حسابداری یک شرکت خصوصی)، لذا بررسی مداوم آن به منظور جلوگیری از خطا و یا از دست رفتن اطلاعات از وظایف یک متخصص پایگاه داده است.

• انجام اصلاحات لازم و مورد نیاز در ساختار پایگاه داده ها –  با توجه به اینکه نیاز افراد، شرکت ها و سازمان ها در طول زمان تغییر می کند و از سوی دیگر فناوری های نرم افزاری جدیدتری به بازار ارائه می شود، لذا نیاز است ساختار بانک های اطلاعاتی در طول زمان بروز شده تا نیاز کاربران را پوشش دهد.

• حفظ پایگاه داده از نفوذ افراد غیر کاربر و هکرها و به روز کردن مداوم سطح دسترسی ها –  اگر شما از بانکداری اینترنتی برای انجام عملیات بانکی خود استفاده کرده باشید، حتما تاکنون متوجه شده اید که هر چند مدت یک بار باید کلمه عبور ورود به سایت بانک خود را تغییر دهید در غیر این صورت حساب شما غیر فعال خواهد شد. این عملیات در جهت اطمینان مدیر پایگاه داده بانک از دسترسی واقعی شما به حساب بانکی تان است و اینکه به دلیل تغییر مداوم کلمه عبور امکان هک کردن حساب شما توسط هکر ها کاهش یابد. در یک سیستم حسابداری نیز با چک کردن مداوم سطح دسترسی کاربران شرکت برای دسترسی به اطلاعات مالی، از ایجاد مشکل و خرابکاری احتمالی جلوگیری می شود.

• گرفتن نسخه پشتیبان و ذخیره سازی مجدد داده برای جلوگیری از از دست دادن آنها –  یکی از روش های حفظ داده ها و اطلاعات موجود در پایگاه داده ،تهیه نسخه مشابه به عنوان نسخه پشتیبان و نگهداری آن در محلی دیگر است که در صورت نیاز و خراب شدن یا از دست رفتن پایگاه داده اصلی، امکان استفاده از آن میسر باشد.

دانش و مهارت مورد نیاز

• مهارت های تحلیلی – از مهمترین مهارت های مورد نیاز برای انجام درست کار در این شغل مهارت تحلیل است. با کمک این مهارت شما می توانید نیازهای مطرح شده توسط کارفرما یا مدیر پروژه را تحلیل کرده و ساختاری برای پایگاه داده طراحی کنید که نیازهای مذکور را پوشش دهد. همچنین از مهمترین ویژگی های مهم و ارزشمند پایگاه داده در سال های اخیر، رابطه ای بودن آن است. به این معنا که اجزای اطلاعاتی پایگاه داده شما به طرق مختلف با یکدیگر ارتباط دارند. به عنوان مثال در یک سیستم یکپارچه مالی و فروش در یک شرکت خصوصی لازم است اطلاعات مشتری به اطلاعات فاکتورهای فروش همان مشتری و اطلاعات فاکتور های فروش به اطلاعات اسناد حسابداری و اطلاعات اسناد حسابداری به اطلاعات چک های وصولی و …. ارتباط داشته باشد. این ارتباط ها گاهی یک به چند، برخی از اوقات چند به یک و گاهی چند به چند است.

• توجه به جزئیات –  از آنجا که در طراحی و نگهداری پایگاه داده با جزئیات بسیار زیادی روبرو هستیم که هر کدام از آنها می تواند بر نتیجه کار تأثیر گذار باشد، لذا توجه به آنها از مهارت های لازم برای انجام این شغل است.

• تفکر منطقی – از مهمترین مهارت های مورد نیاز برای انجام درست کار در این شغل مهارت ریاضی و منطقی است. به این معنا که اگر شما دارای این مهارت نباشید امکان طراحی و ساخت یک پایگاه داده قدرتمند را نخواهید داشت. لذا اگر در درس ریاضی نمرات خوبی کسب نکرده اید و یا علاقه زیادی به آن ندارید به دنبال شغل دیگری باشید.

• مهارت های حل مساله – در این شغل همانند سایر مشاغل تخصصی، مهارت حل مسأله موجب جلوگیری از سردرگمی و خلق راهکار های جدید در موقع مواجه شدن با مشکلات پیش آمده در کار می شود.

نحوه ورود به شغل و تحصیلات مورد نیاز

کارشناسی درمدیران و کارشناسان پایگاه داده معمولا از بین فارغ التحصیلان

علوم کامپیوتر، مهندسی کامپیوتر، مهندسی فناوری اطلاعات و یا کارشناسی ارشد در یکی از گرایش های ارشد مهندسی کامپیوتر و گرایش های ارشد مهندسی فناوری اطلاعات انتخاب می شوند.

اما در سال های اخیر برخی از مؤسسات علمی و آموزشی که در حوزه کامپیوتر فعالیت می کنند، اقدام به برگزاری دوره های تخصصی در این زمینه نموده اند. در برخی از این دوره ها از سرفصل های تدوین شده در مؤسسات معتبر بین المللی استفاده می شود و در صورت قبولی در آزمون مربوطه، دانشجویان مدرک معتبر بین المللی نیز دریافت می کنند. برای ورود به این دوره ها معمولا پیش نیاز خاصی مطالبه نمی شود و چه بسا اینکه تعداد قابل توجهی از کسانی که موفق به اخذ مدارک بین المللی شده اند، قبلا در رشته های مرتبط تحصیلات دانشگاهی نداشتند. اما دارا بودن مهارت های ذکر شده در بخش قبل، از پیش نیازهای موفقیت در این دوره ها می باشد.  

فرصت شغلی و بازار کار متخصص پایگاه داده

کارشناس پایگاه داده در صنایع مختلف کار می کنند. بیشتر DBA ها در شرکت های طراحی سیستم های کامپیوتری و خدمات مرتبط، مانند شرکت های ارائه کننده خدمات اینترنتی و پردازش داده فعالیت می کنند. برخی دیگر در شرکت هایی با پایگاه داده وسیع مانند شرکت های بیمه و بانک ها که شامل داده های شخصی و مالی مشتریان می شوند، کار می کنند. برخی مسئول پایگاه داده شرکت های خرده فروشی مانند پایگاه داده های کارت اعتباری مشتریان هستند. برخی نیز برای سازمانهای حوزه سلامت و پزشکی کارکرده و مستندات پزشکی بیماران را مدیریت می کنند.

اما در ایران بر اساس مصاحبه های انجام شده توسط کارشناسان مسیر ایرانی با متخصصین فناوری اطلاعات و بخصوص پایگاه داده و همچنین اخبار و اطلاعات روز، می توان چنین استنباط نمود که این شغل در آینده (تا سال 1400) دارای رشدی بیشتر از رشد میانگین سایر مشاغل باشد. زیرا با وابسته شدن هرچه بیشتر مردم، مراکز آموزشی، دولتی و نظامی و شرکت ها و سازمان ها به کامپیوتر و فناوری اطلاعات می توان انتظار داشت مشاغل مرتبط با این حوزه که یکی از مهمترین آنها کارشناس یا مدیر پایگاه داده می باشد، نیز توسعه یابد.

داشتن تخصص بالا و مدارک بین المللی از مراکز معتبر نیز فرصت های شغلی و بازار کار گسترده تری را پیش روی علاقه مندان و متقاضیان این شغل قرار می دهد  و آینده بهتری را برای آنها رقم خواهد زد. همچنین در این صورت امکان کار در خارج از کشور نیز برای آنها تسهیل می گردد.

به عنوان مثال گواهی نامه MCDBA  که مخفف عبارت Microsoft Certified Database Administrator  می باشد، توسط شرکت مایکروسافت و نمایندگان قانونی این شرکت در سرتاسر دنیا به متخصصین پایگاه داده این شرکت اعطاء می گردد.

همچنین در صورتی که شما بتوانید مدرک تخصصی پایگاه داده شرکت اوراکل (Oracle) را دریافت نمایید، در هر کجای دنیا که باشید می توانید شغل پر درآمدی برای خود دست و پا کنید. زیرا این شرکت از معروف ترین شرکت ها در زمینه بانک اطلاعاتی و پایگاه داده در سراسر جهان می باشد.

وضعیت استخدام  کارشناس پایگاه داده در برخی از کشورهای جهان به شرح زیر است :

آمریکا – پیش بینی می شود میزان استخدام مدیران پایگاه داده در سال های 2012 تا2022، به میزان 15 درصد رشد داشته باشد. در حالی که متوسط رشد همه مشاغل 11 درصد خواهد بود.

استرالیا – در 5 سال گذشته متوسط رشد میزان استخدام در این شغل در مقایسه با متوسط همه مشاغل (10.2 درصد) 15 درصد بوده است. برای سال های آینده نیز رشد خوبی در این مورد پیش بینی شده است.
 
 

درآمد متخصص پایگاه داده / DBA

اطلاعات حاصل از اخبار مختلف و مصاحبه های انجام شده با متخصصین این بخش نشان می دهد متخصص پایگاه داده که دارای تخصص بیشتر، تسلط بر نرم افزارهای قوی تر و به روز تر و دارای تجارب زیادتری می باشند، از درآمدهای بالاتری برخوردارند.

در جدیدترین پژوهش صورت گرفته در اواخر سال 1392 توسط تعدادی از متخصصان شغلی کشور، گروه های مختلف شغلی از نظر درآمدی مورد بررسی قرار گرفته اند. بر این اساس متوسط حقوق و درآمد متخصصان حوزه فناوری اطلاعات و کامپیوتر در سمت های مختلف شغلی و در رده های مختلف سازمانی (کارشناس، سرپرست و مدیر) استخراج شده است.

در بخش سمت ها در تصویر زیر به طور مشخص متخصص پایگاه داده ذکر نشده است. اما بسیاری از متخصصان پایگاه داده در سمت هایی مانند کارشناس فنی، مدیر فنی و پشتیبانی یا مدیر پروژه استخدام شده و فعالیت می کنند. به طور کلی به دلیل قرار گرفتن شغل متخصص پایگاه داده در حوزه کامپیوتر  و نزدیکی آن با مشاغلی مانند مهندس نرم افزار، طراح وب و …، درآمد این گروه از متخصصان تقریبا در همین محدوده های ذکر شده قرار دارد.

برای این گروه از مشاغل در هر سمت  و در هر رده سازمانی حداقل، حداکثر و متوسط درآمد ماهیانه ذکر شده است. به عنوان مثال متخصص پایگاه داده که در سمت کارشناس فنی در رده کارشناس کار می کند، در اواخر سال 1392، حداقل درآمد 700000 تومان، حداکثر درآمد 2200000 تومان و متوسط درآمد ماهیانه 1200000 تومان را داشته است.

همچنین از آنجا که تجربه و سابقه کاری یکی از عوامل موثر در تعیین حقوق و درآمد هر فردی از جمله متخصص پایگاه داده می باشد، در بخش دیگری از این پژوهش، درآمد این متخصصان از نظر سابقه کاری در رده های مختلف سازمانی مورد بررسی قرار گرفته است. همان طور که در تصویر زیر مشخص است در هر رده سازمانی با افزایش سابقه کاری، درآمد و حقوق شاغلان نیز افزایش می یابد.

توجه داشته باشید که تحقیق بالا روی شاغلانی که در استخدام شرکت یا سازمانی (اعم از دولتی یا خصوصی) می باشند، صورت گرفته است. در مورد افرادی که کارآفرین هستند و کار مستقلی در حوزه تخصصی شان، راه اندازی کرده اند، شرایط متفاوت است و آنها با توجه به میزان فعالیت، تخصص، تلاش و پشتکارشان، درآمدهای متفاوتی دارند.

درآمد متخصص پایگاه داده در برخی از کشورهای جهان عبارتند از :

آمریکا – متوسط درآمد سالیانه مدیران پایگاه داده مطابق با آخرین آمارها، 77.100 دلار بوده است.

استرالیا – میزان درآمد سالانه مدیران پایگاه داده 72.000 دلار استرالیا( قبل از کسر مالیات) بوده است.

انگلستان- متوسط درآمد سالیانه این شغل  برای افراد تازه کار بین27.000 تا33.000 دلار، برای افراد باتجربه بین35.000 تا53.000 دلار و برای کارشناسان ارشد بیش از68.000 دلار می باشد.
 

شخصیت های مناسب برای تبدیل شدن به یک کارشناس حرفه ای بانک اطلاعاتی یا DBA

INTJ این تیپ شخصیتی از توانایی درک سیستم های پیچیده و منطق برخوردار است. او می تواند با کمک خلاقیت خود سیستم های جدید ایجاد کند.

INTP این تیپ شخصیتی در تحلیل مسایل و ارائه راه حل های مبتکرانه (که از لازمه های این شغل است) تبحر زیادی دارد. او از کار در زمینه های فنی و حل مسایل پیچیده لذت می برد.

ISTJ  

این تیپ شخصیتی از دقت بالایی برخوردار است و دارای مهارت های فنی خوبی می باشد. او معمولا زمان زیادی را برای کار خود می گذارد و از کارهای فردی و نیازمند به تمرکز بالا لذت می برد.ISTP این تیپ شخصیتی به تکنولوژی و پیچیدگی های آن علاقه دارد. او توان تحلیل منطقی خوبی داشته و به جزئیات توجه زیادی می کند.